تأثیر مصرف ورمی کمپوست بر عملکرد خیار، گوجه فرنگی و سیب زمینی در مقایسه

با

کودهای دامی وشیمیایی

به منظور بررسی تاثیر کودهای دامی، شیمیایی و انواع کمپوست بر صفات کمی خیار، گوجه فرنگی و سیبزمینی این آزمایش به صورت طرح بلوکهای کامل تصادفی با شش تیمار و سه تکرار در شرایط گلخانه انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل شاهد )عدم مصرف کود(، کود شیمیایی، کود دامی، کمپوست زباله شهری، کمپوست گرانوله و ورمی کمپوست بودند. نتایج تجزیههای آماری نشان داد که عملکرد هر سه گیاه بطور معنی داری تحت تأثیر مصرف انواع کود قرار گرفتند. بیشترین تعداد میوه و بالاترین وزن ترپ بوته در خیار و گوجه فرنگی به ترتیب در تیمارهای کود شیمیایی، ورمی کمپوست و کود دامی مشاهده شد که با تیمار شاهد اختلاف معنی داری داشتند. مصرف کود شیمیایی و ورمی کمپوست باعث افزایش شدید عملکرد خیار و گوجه فرنگی شدند. بیشترین عملکرد سیب زمینی در تیمار مصرف انواع کمپوست و کود دامی مشاهده شد در حالیکه تیمار کود شیمیایی و شاهد

عملکرد سیب زمینی پایین تری داشتند. بطور کلی نتایج این آزمایش نشان داد استفاده از ورمی کمپوست و کمپوست گرانوله باعث افزایش قابل توجهی درعملکرد و اجزاء عملکرد گوجه فرنگی، خیار و سیب زمینی می شود و اختلاف آن با کودهای دامی وشیمیایی از لحاظ آماری معنی دار نیست. توصیه می گردد از ورمی کمپوست و کمپوست گرانوله در گیاهان گلخانه ای و گیاهان غده ای که به خاک سبک و مناسبتری نیاز دارند استفاده شود و مصرف کودهای شیمیایی بدلیل اثرات مضر و مخرب آنها کاهش یابد.

مقدمه

خاکهای مناطق خشک و نیمه خشک کشور ما که بیش از هشتاد درصد زمینهای کشاورزی را تشکیل میدهد از نظر مواد آلی فقیر هستند. برای بهبود باروری و حاصلخیزی خاکهای کشاورزی، افزودن مواد آلی به آنها ضروری است، اما منابع محدود سنتی مواد آلی همچون کود حیوانی جوابگوی نیاز روز افزون بخش کشاورزی به کود آلی نیست )بایبوردی و همکاران، 9731 (؛ از اینرو استفاده از مواد زائد مختلف دیگر همچون مواد زائد جامد آلی، لجن فاضلاب، زائدات کشاورزی و مواد زائد جامد صنعتی به عنوان مواد آلی رو به گسترش است. در بین کودهای آلی، کمپوست اقتصادیترین منبع تولید نیتروژن است. کاربرد فراوان نهادهای شیمیایی در مزارع و گلخانههای تولید سبزی و صیفی و عرضه سریع این محصولات به بازار )بدون در نظر گرفتن مدت زمان لازم برای کاهش غلظت یا تجزیه مواد شیمیایی(، ضرورت گسترش تولید ارگانیک این محصولات را بیش از پیش آشکار میسازد.

)گاسکِل، 9111 (. کاربرد ضایعات آلی از جمله کودهای دامی، لجن فاضلاب، کمپوست زباله شهری و مانند آن در خاک، یک روش مناسب برای نگهداری ماده آلی خاک، بهسازی خاک فرسوده و تامین عناصر غذایی مورد نیاز گیاهان است )داورینژاد و همکاران،

.(9737

در مورد اثرات مفید کمپوست میتوان به بهتر شدن پایداری خاکدانههای خاک و کاهش خطر فرسایش اشاره کرد و این که کمپوست میتواند موجب افزایش تخلخل خاک و ظرفیت نگهداری آب خاک شود و از تغییر اسیدیته خاک جلوگیری کرده و موجب رهاسازی عناصر غذایی مورد نیاز گیاه شود. امروزه اطمینان از تولید مداوم و پایدار فرآوردههای غذایی سالم همراه با حفظ محیط زیست و توجه به مناسبات اجتماعی و اقتصادی نیزموضوعی قابل توجه در علوم مختلف مانند کشاورزی، اکولوژی و محیط زیست بوده و مورد توجه روز افزون کشاورزان، پژوهشگران، دولت مردان و سیاستگذاران قرار گرفته است. کودهای شیمیایی از عوامل اصلی حفظ حاصلخیزی خاک به شمار میروند ولی کاربرد زیاد آنها به همراه عملیات مدیریتی نامناسب باعث شده که مقدار ماده آلی خاک به شدت کاهش داده و این امر روی ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک تاثیر گذاشته و خطر فرسودگی این خاکها را افزایش میدهد داورینژاد و همکاران، 9737 امروزه بیشتر سبزیجاتی که در دنیا تولید میشود به صورت متداول میباشد ولی تلاش بر این است که راهکارهای مدیریت تلفیقی و نظامهای کشاورزی ارگانیک را در تولید این محصولات به کار گیرند گریِر و دایوِر، گوجه فرنگی و فرآوردههای آن به دلیل میزان پایین چربی و کالری، میزان کم کلسترول آزاد، غنی بودن از ویتامینهای گروه آ،ب، ث، میزان بالای کاروتن و لیکوپن، جزو غذاهای سالم در جیره غذایی انسانها محسوب میشود )علم و همکاران، 0222 (. گوجه فرنگی یکی از مهمترین گیاهان زراعی نواحی نیمهخشک و مدیترانهای است. کشت گوجه فرنگی در بسیاری از نقاط کشور بعنوان یک محصول زراعی مهم و پر بازده، بسیار متداول است )طالبزاده، 9737 (. گوجهفرنگی با سطح زیر کشت 00 هزار هکتار و میزان تولید 139729 تن، یکی از محصولات عمده استان خراسان است )آنون، 0229 (. خیار یکی از سبزیهای پر مصرف است که سابقه کشت و کار آن به بیش از سه هزار سال قبل میرسد )ملکوتی، 9732 (. طبق آمار وزارت جهاد کشاورزی، سطح زیر کشت خیار در93 تن در هکتار گزارش شده است )آمارنامه کشاورزی ایران(. - / 33327 هکتار و میانگین عملکرد آن 0 ، سال زراعی 9733 31 سیبزمینی نیز یکی از مهمترین محصولات زراعی جهان میباشد، به طوریکه تولید آن در سال 2000 ، حدود 709 میلیون تن غده91میلیون هکتار بوده است ( 07) اهمیت غذایی سیب زمینی به دلیل بالا بودن انرژیزایی آن است علاوه بر این سیب زمینی / از 2از نظر توازن پروتئین در غدهها، دارا بودن اسیدآمینههای مهم سازنده پروتئینها، ویتامینها و مواد معدنی، در تغذیه انسان دارای اهمیت خاصی است به گونهای که از نظر حجم تولید در بین محصولات مختلف کشاورزی در جهان بعد از گندم، برنج و ذرت در رده چهارم قرار دارد

کاربرد کمپوست در خاک به طور عام به منظور حفظ و افزایش ثبات و پایداری خاکدانهها، حاصلخیزی و باروری خاکهای زراعی و باغی است که در دهههای گذشته از اهمیت ویژهای برخوردار بوده است. از این طریق علاوه بر کاهش هزینههای اضافی دفع مواد و ضایعات، موجب بهرهوری بیشتر و سودمندی از آنها خواهد شد گزارش کرده که با مصرف 02 تن در هکتار کمپوست حاصل از زبالههای شهری در سبزیها، عملکرد به میزان 91 درصد افزایش مییابد). فیبرت و همکاران ( مشاهده نمودند با مصرف 91 تن کمپوست در هکتار، عملکرد محصول پیاز 91 درصد افزایش یافت. این محققان دلیل افزایش عملکرد را بهبود سطح تغذیه، بالا رفتن نفوذپذیری و تهویه و فعالیتهای میکروبی در ناحیه ریشه عنوان نمودند.این پژوهش به منظور بررسی و مقایسه تأثیر انواع کودهای کمپوست زباله شهری، شیمیایی و دامی بر عملکرد گیاهان خیار،گوجه فرنگی و سیب زمینی در شرایط گلخانه انجام شده است.

نتایج آزمایش حاکی از وجود اختلاف معنی دار بین شاهد )عدم مصرف کود( با مصرف سایر انواع کود در تمامی گیاهان مورد مطالعه از لحاظ عملکرد و اجزاء عملکرد می باشد. به عبارت دیگر استفاده از انواع کمپوست بویژه ورمی کمپوست و کمپوست گرانوله همانند مصرف کودهای دامی و شیمیایی باعث افزایش عملکرد شده است. گزارش شده که کاربرد کمپوست در مزرعه جو بهاره موجب افزایش 01 درصدی ماده خشک گیاه شده و تعداد جوانه را در هر گیاه افزایش میدهد )کوک و همکاران، وونگ و چو ( نتیجه گرفتند با افزایش طول مدت فرآوری کمپوست، و در نتیجه کاهش نسبت کربن به ازت، اثرات سمیت ایجاد شده احتمالی به دلیل کاهش اسیدهای آلی در کمپوست به حداقل رسیده یا متوقف میگردد. امروزه مصرف کودهای شیمیایی بویژه عناصر ریز مغذی در کشاورزی و گلخانه ها تاحدی اجتناب ناپذیر است. کود های شیمیایی حاوی عناصر مورد نیاز و قابل جذب برای گیاه می باشند. استفاده از کودهای شیمیایی چه به صورت خاک مصرف و چه بصورت محلول پاشی باعث افزایش عملکرد و رشد گیاهان بویژه در محیط گلخانه می شوند. اما درصورت عدم مصرف صحیح واصولی، به شدت اثرات نامطلوب زیست محیطی و اکولوژیکی برجای گذاشته و عامل بروز بیماریهای خاصی از جمله ناراحتی های گوارشی و مسمومیت می باشد. کودهای دامی با داشتن انواع مختلفی ازعناصر غذایی اعم از کم مصرف و پرمصرف و بهبود خصوصیات خاک باعث افزایش عملکرد گیاهان می شود. از طرفی استفاده از کود های دامی از لحاظ اقتصادی، مسائل زیست محیطی، اکولوژیکی، احتمال شیوع بیماریها، آفات و علفهای هرز در مزارع دارای محدودیت هایی می باشد و این مسائل در گلخانه که محیطی به شدت حساس است مخاطرات بیشتری ایجاد می کند.

کمپوست زباله های شهری به عنوان یک کود آلی مقرون به صرفه با توان مناسب و با ارزش میتواند به عنوان جایگزینی مناسب در کشاورزی پایدار و کشت آلی، از جایگاه ویژهای برخوردار باشد )سامنر (. از طرفی مصرف کمپوست زباله شهری در خاک ، نگرانیهایی را نیز با توجه به خصوصیات فیزیکی و شیمیایی مواد موجود در آن ایجاد نموده است. از جمله آن میتوان به جنبه عناصر مسموم کننده، عدم اطمینان از ارزش غذایی مواد موجود در آن برای تغذیه گیاه و عواقب زیست محیطی در خصوص انتقال آلایندهها از خاک به آبهای زیرزمینی و گیاهان و تجمع عناصر سنگین در خاک با گذشت زمان اشاره نمود

ورمی کمپوست ها که از تجزیه بیولوژیکی )با استفاده از کرم خاکی( کمپوست و زباله های شهری بوجود می آیند، عناصر قابل دسترس و مفیدی برای گیاهان دارند. کرم های خاکی با خوردن کمپوست و تجزیه آن و تبدیل و تحولاتی که در شکل مواد غذایی ایجاد می کنند، قابلیت جذب عناصر غذایی را افزایش می دهند. از طرفی کود کمپوست با توجه به ویژگی های خاص خود، غالب مواد تشکیل دهنده، مقدار مورد مصرف در خاک، قابلیت بهبود خصوصیات فیزیکی و ساختمان خاک و افزایش ظرفیت نگهداری رطوبت، نقشی مشابه با کود دامی در خاک ایفا کرده و باعث افزایش عملکرد در تمام گیاهان مورد مطالعه دراین طرح شده است. اشاره کردند که کمپوست منجر به افزایش میزان کربوهیدرات و برخی عناصر غذایی ماکرو میشود که این افزایش میتواند به دلیل اثرات مثبت کمپوست در افزایش سطح ریشه در واحد حجم خاک، کارایی مصرف آب و فعالیت فوسنتزی باشد که مستقیما روی فرآیندهای فتوسنتزی و تولید کربوهیدراتها موثر هستند.

گیاهان خیار و گوجه فرنگی گلخانه ای از لحاظ فیزیولوژیکی و ژنتیکی به شدت به مصرف کودهای شیمیایی حساس هستند. بطوریکه در طول دوره رشد و مدت بهرهبرداری به شدت نیاز به مصرف کود های مختلف خاک مصرف و سایر عناصر غذایی بصورت محلول پاشی دارند. در این آزمایش مشاهده شد عملکرد در صورت مصرف ورمی کمپوست، کود دامی و کمپوست گرانوله اختلاف زیادی با تیمار مصرف کودهای شیمیایی ندارد. این مسئله نشاندهنده اهمیت مصرف ورمی کمپوست و پتانسیل جایگزین شدن با کود های شیمیایی می باشد. زیرا ورمی کمپوست و کود دامی علاوه بر عناصر نیتروژن، فسفرو پتاسیم حاوی عناصر ریزمغذی نیز می باشد که برای گیاه ضروری است. تحقیقات نشان داده است کمپوست میتواند به عنوان جایگزین کودهای شیمیایی برای چمن ها مورد استفاده قرار گیرد. ولمری 92 9111 ( گزارش داده کاربرد کمپوست به عنوان مالچ در باغهای توتفرنگی و تمشک موجب ( افزایش محصول و کاهش هزینه تولید میشود، به طوریکه هزینه تولید، قابل رقابت با کاربرد کودهای تجاری است.

بطور کلی نتایج این آزمایش نشان داد استفاده از ورمی کمپوست و کمپوست گرانوله باعث افزایش قابل توجهی درعملکرد واجزاء عملکرد گوجه فرنگی، خیار و سیب زمینی می شود و اختلاف آن با کودهای دامی و شیمیایی از لحاظ آماری معنی دار نیست.

توصیه می گردد از ورمی کمپوست و کمپوست گرانوله در گیاهان گلخانه ای و گیاهان غده ای که به خاک سبک و مناسبتری نیازدارند استفاده شود و مصرف کودهای شیمیایی بدلیل اثرات مضر و مخرب آنها کاهش یابد.

برای اطلاعات بیشتر در زمینه تولید و فروش محصولات بیولوژیک کشاورزی با این شماره ها تماس بگیرید مشاوره کاملا رایگان و علمی میباشد

۰۲۱-۸۸۷۹۰۱۹۳ *** 


نویسنده : محمد مهدی کمالوند ، تاریخ : دوازدهم شهريور 1391 ، ساعت : 02:26